Ղազարոս Աղայանի «Արություն և Մանվել»  վեպի գործողությունները տեղի են ունենում 19-րդ դարի կեսերին, հայաբնակ Շամշուլդա գյուղում և Թիֆլիսում: Վեպի առանցքում երկու պատանիների՝ բնատուր ձիրքերով օժտված Արությունի և կայտառ Մանվելի անմեղ ընկերությունն է: Հեղինակը նուրբ դիտողականությամբ պատկերում է նահապետական գյուղի կյանքը, ժողովրդական սովորույթներն ու հոգևոր կրթության առանձնահատկությունները: Գլխավոր թեման մարդու բարոյական ձևավորումն ու գիտելիքի լույսի ձգտումն է: