Պատմվածքի դիպաշարը սկսվում է ուղեգրությունների տետրը թերթելով։ Պատմվածքի կենտրոնում Հազրոն է իր ընտանիքի հետ։ Նրա հայրենիքը եղել է Սասունը, որտեղ ապրել են Հազրոյի նախահայրերը։ Այնտեղ փռված են աղքատ հյուղակները, մարդիկ ցանում էին ցորեն, հյուսում երգեր, առասպելներ ու պատմություններ։ Հազրոն մեծացել էր հենց այս միջավայրում։ Թվում էր՝ այս կյանքը դեռ երկար պետք է ուղեկցեր նրան, սակայն պատերազմը ամեն ինչ ավերում է։ Հազրոն անսահման կարոտ է զգում կորցրած հայրենիքի ու հողի նկատմամբ։ Նրա հայացքը միշտ ուղղված էր դեպի Սասնա լեռները։ Նա չի կարողանում մոռանալ մանկությունը, հիշատակները, հողը, ծննդավայրը։ Հազրոն նվագում է և մտածում լքված հայրենի գյուղի մասին և երազում, որ մի օր կկարողանա գնալ իր հայրենի գյուղը, տեսնել Մարութա բարձր սարը, մանկության ձորերն ու քարերը։
«Ծիրանի տափը» երգիծական պատմվածք է․ հեղինակը կատակով խոսում է հայ գյուղացու հողային տարածքների մասին՝ մատնացույց անելով, թե անվանի պաշտոնյաննները ինչպես են կարողացել օգտվել հայ գյուղացու թուլությունից և երկու գյուղերից կաշառքներ զավթել։
«Խոնարհ աղջիկը» Ակսել Բակունցի հայտնի պատմվածքներից է, որը ներկայացնում է թաքնված գեղեցկության հայտնաբերման ու իրականության կողմից այդ գեղեցկության աղավաղումը։ Ստեղծագործությունը պատկերում է Խոնարհի ճակատագիրը, նրա գեղեցկության և մարդկային երջանկության խորտակումը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է հասարակությունը և նրա հանիրավի գնահատականը կործանում իրական արժեքները։
Ակսել Բակունցի «Խաչատուր Աբովյան» պատմավեպի վերակերտում են 19-րդ դարի առաջին կեսի Դորպատի(Տարտու) համալսարանական միջավայրը, որտեղ ուսանում էր հայ մեծ լուսավորիչը: Հեղինակը վարպետորեն պատկերում է 1830-ական թվականների ուսանողական «ազատ եղբայրության» բուռն առօրյան, գաղափարական որոնումները և բախումները ցարական կարգերի ու տեղական իշխանությունների հետ: Պատումի կենտրոնում Աբովյանի կերպարն է՝ տոգորված հայրենասիրությամբ և գիտության հանդեպ ծարավով, իսկ Արարատի վերելքի խորհրդանշական պատմությունը դառնում է նրա հոգևոր զարթոնքի և ազգային ինքնագիտակցության առանցքը: